Τού '44, σαν σήμερα 3 τού μηνός, το ΕΑΜ διαδηλώνει στην Πλατεία Συντάγματος απέναντι στη νέα κατοχή, τών Άγγλων και τού στρατηγού Σκόμπυ. Παρ' ότι αρχικά την είχε επιτρέψει, η κυβέρνηση Παπανδρέου απαγορεύει τη συγκέντρωση.
Η αστυνομία τού Έβερτ πυροβολεί το πλήθος και αφήνει 28 νεκρούς και 100 τραυματίες μπροστά στο μνημείο τού Άγνωστου Στρατιώτη, το πρώτο αίμα και η απαρχή τών Δεκεμβριανών*.
Ύστερα από τριάντα τρεις μέρες αδυσσώπητου αγώνα, μάς πήραν τήν Αθήνα! Ένα τραγούδι, που αποτύπωνε ταυτόχρονα και την ψευδαίσθηση για την προσωρινότητα τής ήττας, μόνο για ένα μήνα! Αλίμονο όμως...
ΤΡ.
ΟΤΑΝ ΑΡΧΙΖΕ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ τον Οκτώβριο τού 1940 ξέραμε σε ποιόν ανήκε η Αθήνα. Το ήξεραν οι άνθρωποι τού '40. Σύμφωνα με αδιαφιλονίκητα συμβόλαια, την Αθήνα τήν είχαν, την κατείχαν, την νέμονταν, την εξουσίαζαν και την κουμαντάριζαν οι κυβερνήσεις της, ο στρατός και η αστυνομία της, οι έμποροι και οι βιομηχάνοι της, τα παλιά τζάκια τού 19ου αιώνα και τα νεώτερα τής εκβιομηχάνισης, οι τράπεζες, οι διανοούμενοι και οι πολιτικοί της, οι αυλικοί και ο βασιλιάς της...
Την κατείχαν ακόμη οι χιλιάδες μικρομεσαίοι αστοί που ο καθένας τους κατείχε περίπου 250 τ.μ. αστικής γης, όπου με κόπο και οικογενειακή συσσώρευση δύο - τριών γενιών, είχε κτίσει ένα όμορφο και νοικοκυρεμένο σπίτι, με κήπο στο πίσω μέρος, έναν φοίνικα μπροστά στην είσοδο ή μια γαζία, μπόλικες τριανταφυλλιές, βασιλικούς, μαντζουράνες και εύοσμες γαριφαλιές.
Αυτοί όλοι, οι γηγενείς, γιατί όλοι αυτοί αισθάνονταν και γηγενείς και τρισχιλετείς, με διαφορετική βέβαια συνεισφορά ο καθένας, οργάνωναν θεσμικά, κοινωνικά, ιδεολογικά, πολιτικά την τάξη και τις ιεραρχίες στην προπολεμική Αθήνα, αυτοί νέμονταν και το διάφορο από τη διαχείριση τής πόλης, με διαφορετικό φυσικά τοκομερίδιο ο καθένας, τότε που δέναν τα σκυλιά με λουκάνικα [...].
Από την άλλη μεριά, γύρω από το κέντρο τής πόλης, είτε σε ομόκεντρους κύκλους από το κέντρο προς την περιφέρεια είτε με πολλές εστίες, σε μια αχανή και αδιαμόρφωτη περιφέρεια, εκτεινόταν μια «άλλη» Αθήνα, μια Αθήνα φερτική, άρριζη, ρευστή, κινούμενη άμμος, μια επαρχιακή Αθήνα.
Την κατοικούσαν οι μετανάστες τής αργόσυρτης εσωτερικής μετανάστευσης, η επαρχιώτικη φτωχολογιά που ακόμα κοίταζε κατά το χωριό της, οι «βλάχοι» που τόσο φιλόξενα υποδέχθηκε η χλεύη τού Καραγκιόζη...
Την κατοικούσαν οι εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, οι Σμυρνιοί και οι Κωνσταντινοπολίτες, οι Ελληνορώσοι, οι Αρμένηδες, οι Πόντιοι, που μετέφεραν τή νοσταλγία τών χαμένων πατρίδων στις καινούργιες συνοικίες, Νέα Σμύρνη, Νίκαια, Καισαριανή, Νέα Ιωνία, Νέα Φιλαδέλφεια, Νέα Ερυθραία, Νέος Κόσμος...
Εδώ, σ’ αυτή την Αθήνα, η μύγα σύννεφο, η σκόνη, η λάσπη, οι δρόμοι ανύπαρκτοι, το νερό ελάχιστο, το φως από τη λάμπα πετρελαίου και την ασετυλίνη, η δουλειά λίγη, προσωρινή, οι συγκοινωνίες ανύπαρκτες, πιο εύκολο ήταν να πάει κανείς από την Αθήνα στην Πάτρα παρά από το Μεταξουργείο στα Πετράλωνα, από την Καισαριανή στην Κοκκινιά έμοιαζε ταξίδι στην Αμερική [...].
ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ, τις οποίες προσπάθησαν να τις βάλουν σε πράξη (σ’ αυτή την Αθήνα) και μέσα στα Δεκεμβριανά, μπορεί να ήταν χιμαιρικές, αυταπάτη, φαντασίωση. Μπορεί να ήταν φαντασίωση η ιδέα για μια νέα λαϊκότητα, όπου οι λαϊκές τάξεις δεν θα ήταν απλώς αντικείμενα χειραγώγησης και «εκπολιτισμού»...
Ένα πράγμα πάντως είναι σίγουρο, η αντιεαμική παράταξη ούτε είχε ούτε επέδειξε τέτοιες ευαισθησίες. Και το απέδειξαν όχι μόνο εξοντώνοντας τούς αντιπάλους τους, αλλά εξοντώνοντας και την ίδια την Αθήνα και ολόκληρη την Ελλάδα, που την κατάντησαν στο χάλι που σήμερα ζούμε [...].
Ο Σκόμπυ και ο Παπανδρέου δεν δίστασαν να ρίξουν χιλιάδες βόμβες κατακέφαλα στον κόσμο τής Αθήνας... Θυμάμαι όμως τον παλιό μου δάσκαλο, λοχία τού πυροβολικού στην Αλβανία και στη συνέχεια Ελασίτη, που έλεγε ότι στα Δεκεμβριανά, όταν οι ελασίτες έπρεπε να βάλουν με τα πυροβόλα τους σε κατοικημένους τόπους, τών πυροβολητών τούς κόβονταν τα πόδια.
Πώς να βομβαρδίσουν κατακέφαλα, πάνω σε σπίτια με τόσο κόσμο. Δίσταζαν. Δίσταζε ο ΕΛΑΣ. Ας τον ακούσουμε αυτόν τον δισταγμό τών Ελασιτών στα Δεκεμβριανά, που έγινε αναστεναγμός...
ΑΓΓΕΛΟΣ ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ, Μας πήραν την Αθήνα... , Περιοδικό «Ο Πολίτης», Φεβρουάριος 1995, Τεύχος 128
* Την άλλη μέρα, 4 Δεκεμβρίου 1944, το ΕΑΜ διοργανώνει μεγάλη διαδήλωση διαμαρτυρίας στην Αθήνα για τα θύματα τής 3ης Δεκεμβρίου 1944, ακολουθούν νέα επεισόδια και συμπλοκές με 40 νεκρούς και πολλούς τραυματίες, ο Σκόμπυ κηρύσσει στρατιωτικό νόμο στην Αθήνα…