Το τετράημερο 17 έως 20 Ιουλίου τού 1936 μπορεί να θεωρηθεί ως ένα «αργόσυρτο» ξεκίνημα τού Ισπανικού Εμφυλίου πολέμου...
Στις 17, εκδηλώνεται στρατιωτικό κίνημα από τη Μελίγια τού ισπανικού Μαρόκου. Στις 18, το πλήρωμα μοίρας τού ισπανικού ναυτικού εν πλω προς Θέουτα και Μελίγια εξεγείρεται, όταν oι αξιωματικοί του το καλούν να ταχθεί με τους κινηματίες. Στις 19, οι σειρήνες τών εργοστασίων τής Βαρκελώνης δεν ηχούν για την έναρξη τής βάρδιας, είναι το σινιάλο τών εργοστασιακών επιτροπών της Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργασίας – CNT προς τις επιτροπές άμυνας. Στις 20 Ιουλίου 1936, ο πρόεδρος τής Ισπανικής Δημοκρατίας διορίζει νέο πρωθυπουργό να αντιμετωπίσει τήν έκρυθμη κατάσταση, ενώ βρίσκει τόν θάνατο σε αεροπορικό δυστύχημα ο εξόριστος στρατηγός Χουάν Σανχούρχο που θα αναλάμβανε τήν ηγεσία τού στρατιωτικού κινήματος. Ύστερα από τρεις βδομάδες ένας «άχρωμος» στρατηγός, ο Φρανθίσκο Φράνκο, «κηρύττει τήν επανάστασιν, διότι επέκειτο κομμουνιστικόν κίνημα εν Ισπανία...». Κατά την ελληνική «μετάφραση» τής είδησης, σας θυμίζει κάτι;
Ο Ισπανικός Εμφύλιος κράτησε τρία χρόνια, ώς την Άνοιξη 1939, μέτρησε περίπου 600.000 νεκρούς, με κορυφαία και τραγικότερη στιγμή τον βομβαρδισμό τής Γκερνίκα (τής «Γκουέρνικα» τού Πικάσο...) τον Απρίλιο τού 1937 από τους Γερμανούς ναζιστές και τους Ιταλούς φασίστες. Στις Δημοκρατικές Δυνάμεις που αντιστάθηκαν συγκαταλέγονταν από φιλελεύθερους αστούς μέχρι κομμουνιστές και αναρχικούς επαναστάτες, ενώ με στη Διεθνή Ταξιαρχία που συμπαρατάχθηκε πολέμησαν 250 Έλληνες εθελοντές. Μεταφέρουμε παρακάτω ορισμένες σκέψεις από μια σφαιρική αποτίμηση τού Ισπανικού Εμφυλίου στην ιστοσελίδα Ispania.gr:
Είναι πολύ εύκολο να απεικονίσει κανείς τον Ισπανικό Εμφύλιο ως έναν αγώνα τού κομμουνισμού εναντίον τού φασισμού ή τού «Χριστιανικού Πολιτισμού» εναντίον τών «βαρβαρικών ορδών τής Μόσχας». Στην πραγματικότητα, ήταν πολλοί πόλεμοι. Ηταν ένας πόλεμος άκληρων χωρικών εναντίον πλούσιων γαιοκτημόνων, αντικληρικών εναντίον Καθολικών, τοπικών εθνικιστών εναντίον συγκεντρωτιστών στρατιωτικών, βιομηχανικών εργατών εναντίον ιδιοκτητών εργοστασίων. Όταν ανεμείχθησαν ο Χίτλερ, ο Μουσολίνι και η Μόσχα, επρόκειτο για την πρώτη μάχη τού Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Συνεπώς, στην αφετηρία του ο Ισπανικός Εμφύλιος ήταν ένας κοινωνικός πόλεμος, στην πορεία και έκβασή του ήταν ένα επεισόδιο σ' έναν ευρύτερο ευρωπαϊκό εμφύλιο πόλεμο που έληξε το 1945. Εθελοντές ήρθαν στην Ισπανία με μια ενστικτώδη κατανόηση και τών δύο αυτών στοιχείων.
Ο Ισπανικός Εμφύλιος ενέπνευσε τούς μεγαλύτερους συγγραφείς και καλλιτέχνες τών ημερών του με τρόπο ανεπανάληπτο. Πέραν του αντίκτυπου που είχε στην ίδια την Ισπανία, ο πόλεμος ήταν το κομβικό σημείο τής δεκαετίας του '30. Ο Φράνκο πίστευε ορθά ότι είχε κάνει τεράστια εξυπηρέτηση στον Χίτλερ με το «να νικήσει τη Δημοκρατία», μια νίκη τών Δημοκρατικών μπορεί να ενίσχυε τήν αντίσταση τών Γάλλων, μπορεί να είχε προλάβει το σύμφωνο μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν, να είχε στραπατσάρει σοβαρά την αυτοπεποίθηση τού Μουσολίνι, να είχε ακόμα αποτρέψει τόν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εν τούτοις, αυτή είναι απλή εικασία. Το βέβαιο είναι ότι η Ισπανική Δημοκρατία εξασθένισε σημαντικά την πολεμική ικανότητα τής φασιστικής Ιταλίας. Επί πλέον, όσο η Δημοκρατία συνέχιζε να μάχεται, ο Χίτλερ δίσταζε να εξαπολύσει γενικευμένο πόλεμο και ως εκ τούτου η Βρετανία είχε περισσότερο χρόνο να επανεξοπλιστεί.
Η δικτατορία του Φράνκο σκόπιμα είχε επιδοθεί σ' έναν αργό πόλεμο φθοράς, με φρικιαστικές εκκαθαρίσεις σε όλα τα κατεκτημένα εδάφη, επενδύοντας έτσι στον τρόμο που θα στήριζε τό μελλοντικό καθεστώς. Πάνω από 150.000 άνθρωποι εκτελέστηκαν από τους φρανκικούς μεταξύ 1936 και 1943. Οι αιχμάλωτοι πολέμου αριθμούσαν πάνω από 500.000 και πολλοί υποχρεώθηκαν διά της βίας να συμμετέχουν σε «τάγματα εργασίας», ως σκλάβοι στην κατασκευή φραγμάτων, γεφυρών και αρδευτικών καναλιών.
Περίπου 400.000 εξορίστηκαν, εκ των οποίων πολλοί δεν γύρισαν ποτέ. Γι’ αυτούς που έμειναν πίσω, ο φόβος ήταν τρόπος ζωής. Πολλοί που απελευθερώθηκαν από τις φυλακές ήταν σοβαρά άρρωστοι ή είχαν σπασμένο ηθικό από τον φόβο μήπως συλληφθούν ξανά. Η πείνα και η αδυναμία εύρεσης εργασίας υποχρέωσε τούς Δημοκρατικούς σε μια εσωτερική εξορία... Σας θυμίζει κάτι;