Στην Στεμνίτσα και από την Στεμνίτσα στην Πόλη… Σαν σήμερα 10 Απριλίου, Πάσχα του 1821, απαγχονίστηκε στην Ωραία Πύλη από τους Οθωμανούς ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριος ο Ε΄. Αντιμέτωπος με το δίλημμα ανάμεσα στη διατήρηση της συνοχής του υπόδουλου χριστιανικού ποιμνίου και την αυξανόμενη πίεση της Οθωμανικής Εξουσίας, ο Γρηγόριος ο Ε΄ επεχείρησε να διαφυλάξει την εύθραυστη ισορροπία μεταξύ της οργής του επαναστατημένου ελληνικού λαού και της εκδικητικής πολιτικής της Υψηλής Πύλης.

Ο Γρηγόριος φέρεται ότι γεννήθηκε στην Δημητσάνα το 1745 ή 1746, από φτωχή οικογένεια και με το κοσμικό όνομα Γεώργιος Αγγελόπουλος. Γονείς του ήταν ο βοσκός Ιωάννης και η Ασημίνα Αγγελοπούλου. Είναι ωστόσο ισχυρή η άποψη, σύμφωνα με μαρτυρίες που θα φέρουμε σήμερα και στο μέλλον στο φως, ότι ο Γρηγόριος γεννήθηκε στον παλιό Ατσίχωλο ή Ατζίχολο, που τότε βρισκόταν απέναντι από το σημερινό χωριό, δεξιά της περιοχής του Βαρδουβά, όπου ακόμα υπάρχει αγροτική οικία (καλύβι) οικογένειας Αγγελοπουλαίων («Μπολόκου»), κοντά στις Ιερές Μονές Φιλοσόφου και Ιωάννου του Προδρόμου. Η εγγύτητα του παλαιού ατσιχωλίτικου οικισμού με την Δημητσάνα ενέτεινε πιθανότατα την «βεβαιότητα» για την δημητσανίτικη καταγωγή του.

Παραθέτουμε σήμερα προς τούτο προχθεσινό δημοσίευμα της εφημερίδας «Οδός Αρκαδίας» (8 Απριλίου 2026), με τίτλο «Γρηγόριος Ε΄ ο Ατσιχολίτης», στο οποίο αναφέρεται σαφώς η καταγωγή του. Λέγεται ότι μικρός Γεώργιος ήταν χοιροβοσκός, συνήθως στην όχθη του Λουσίου, όπου η Αρχαία Γόρτυς και σύμφωνα με το εν λόγω δημοσίευμα…

Γρηγόριος Ε΄ ο Ατσιχολίτης…

…Μία ημέρα έχασε μία σίβα γουρούνα και αφού έτρεξε όλη την ημέρα να την έβρει, δεν την ήβρε. Φοβούμενος πως θα τον ξυλοκοπήσει ο αυστηρός πατέρας του μετέβηκε στη Στεμνίτσα. Κατ’ οικονομίαν Θεού, ένας καλός Στεμνιτσιώτης τον συνάντησε εκεί στενοχωρημένο και αφού τον ρώτησε έμαθε το λόγο της άφιξής του και του είπε:

- Παιδί μου, δεν είναι ζωή για σένα να είσαι χοιροβοσκός! Θα μείνεις στραβός και άχρηστος άνθρωπος. Αν θέλεις, έλα μαζί μου, διότι αύριο φεύγω για την Κωνσταντινούπολη. Εκεί έχω μαγαζί και θα σε κάμω χρυσοχόο, διότι αυτή την τέχνη εργάζομαι και θα ζήσεις καλά και εσύ και ο πατέρας σου θα έχει κάποια βοήθεια.

Ο μικρός Γεώργιος δέχθηκε την καλή αυτή πρόταση και ακολούθησε τον προστάτη του στην Κωνσταντινούπολη. Εκ φύσεως έξυπνος όπως ήταν και ταπεινός ήταν αγαπητός πολύ από τον καλό εκείνο Στεμνιτσιώτη. Μία μέρα εισήλθε στο χρυσοχοείο ένας Αρχιερέας Συνοδικός της Δωδεκάδας, ο οποίος είδε τον νέο και ρώτησε τον μάστορά του περί αυτού.

Μαθαίνοντας δε ότι ήταν τελείως αγράμματος έπεισε τον καλό Στεμνιτσιώτη να αφήσει τον Γεώργιο να τον ακολουθήσει για να τον σπουδάσει και να γίνει καλός άνθρωπος. Τούτο και έγινε. Ο μικρός Γεώργιος ακολούθησε τον Αρχιερέα ο οποίος τον σπούδασε και τον εισήγαγε στην εκκλησιαστική Ιεραρχία, ονομάσας αυτόν Γρηγόριο. Ανήλθε αλληλοδιαδόχως όλες τις βαθμίδες της Ιεραρχίας και τέλος εξελέγη Οικουμενικός Πατριάρχης!

…Όταν μετ’ ολίγον καιρό αφίχθηκε στην Κωνσταντινούπολη ο γέροντας Αγγελόπουλος, ο πατέρας του Πατριάρχη, ο Γρηγόριος κάλεσε αυτόν στα Πατριαρχεία σε ημέρα που συνεδρίαζε η Σύνοδος. Ο γέροντας φέροντας φτωχική ενδυμασία εισήλθε στην αίθουσα της συνεδριάσεως και τότε οι Συνοδικοί έκπληκτοι βλέπουν τον Πατριάρχη να κατέρχεται από το θρόνο του και να γονατίζει εμπρός στον φτωχό γέροντα ασπαζόμενος την χείρα αυτού. Ακολούθως είπε σ’ αυτόν ο Πατριάρχης:

- Καλώς όρισες γέρο! Από πού είσαι;
- Είμαι από το Μοριά, Δέσποτα…
- Από ποιό χωριό;
- Από τον Ατσίχολο…
- Έχεις γυναίκα, παιδιά;
- Είχα γυναίκα και πέθανε. Είχα και ένα παλιόπαιδο και μου έφυγε μικρό. Δεν ξέρω αν ζει η πέθανε!
- Γιατί σου έφυγε το παιδί; Μήπως το έδερνες;
- Τον είχα και φίλαγε χοίρους και μία μέρα έχασε μια σίβα γουρούνα και επειδή δεν την βρήκε φοβήθηκε κι έφυγε.
- Το γνωρίζεις αν το δεις τώρα το παιδί σου;
- Πού να το γνωρίσω ύστερα από τόσα χρόνια.
- Για κοίταξε καλά όλους εδώ μέσα, μήπως είναι κανένας σαν το παιδί σου;
- Δεν γνωρίζω, Δέσποτά μου. Δε μοιάζει κανένας. Το παιδί μου έφυγε μικρό…

Δεν κρατήθηκε πλέον ο Πατριάρχης και αναφώνησε δακρύζοντας:
- Εγώ είμαι ο Γεώργιος, το παιδί σου. Έφυγα, διότι εφοβήθηκα μήπως με ξυλοκοπήσεις και με πήρε ένας Στεμνιτσιώτης, με έφερε εδώ, έμαθα γράμματα και έγινα Πατριάρχης…

Κι ο γερο-Ατσιχολίτης απάντησε:
- Παιδί μου, η γουρούνα ήρθε μετά τρεις ημέρες στο σπίτι. Καλλίτερα θα έκανες να μην έφευγες…

Το σπίτι στην Δημητσάνα…

Από το ανωτέρω δημοσίευμα, εφ’ όσον επιβεβαιωθούν τα αναφερόμενα σ’ αυτό, διαφαίνεται ότι στην διαδρομή του μικρού Γεωργίου Αγγελόπουλου προς την Κωνσταντινούπολη δεν γίνεται καμία αναφορά στην Δημητσάνα, όπου ωστόσο υπάρχει κτίσμα με την επιγραφή «Οικία Πατριάρχου Γρηγορίου Ε΄», χωρίς να αναφέρεται ότι γεννήθηκε εκεί…

Σύμφωνα με ιστορική πληροφορία, την οποία προσπαθούμε να επιβεβαιώσουμε, ο Πατριάρχης, πιθανότατα μετά την επιστροφή του γέροντα Αγγελόπουλου από την Κωνσταντινούπολη (βλ. ανωτέρω δημοσίευμα), αγόρασε στον πατέρα του σπίτι στην Δημητσάνα… Αν αυτό πράγματι επιβεβαιωθεί, μαρτυρεί ότι η οικογένεια του μικρού Γεωργίου δεν διέθετε πατρική οικία στην γορτυνιακή πρωτεύουσα, στην οποία και να εγεννήθη…

Πώς «πολιτιγραφήθηκε» Δημητσανίτης…

Προς ενίσχυση της άποψης ότι ο ο Γρηγόριος ο Ε΄ έλκει την καταγωγή του από το χωριό μας,  παραθέτουμε δημοσίευμα της εφημερίδας «Αρκαδικά» από το 1957, το οποίο αναφέρει ότι ο Ατσιχωλίτης μοναχός του Αγίου Όρους Χρυσόστομος, κατά κόσμον Χρίστος Δ. Κουρουνιώτης, βρήκε εκεί βιβλία που τεκμηρίωναν τα ως άνω. Υπενθυμίζουμε ότι και ο εκλιπών Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Θεόφιλος είχε την ίδια άποψη.

Πέραν της εγγύτητος του παλαιού ατσιχωλίτικου οικισμού με την Δημητσάνα,  η πιθανή ωστόσο σύγχυση ως προς την καταγωγή του Γρηγορίου του Ε΄ και άλλων ιστορικών προσώπων της εποχής εξηγείται από το δεύτερο μέρος του δημοσιεύματος που παραθέτουμε. «…Και άλλους κληρικούς θεωρούν Δημητσανίτες, …, αφού η ονομασία Δημητσανίτης εδήλωνε τον Γορτύνιο»…